The post 100 Yıl Önce Maltepe appeared first on maltepe.com.tr.

Bryas adı üzerinde duran tarihçiler, Küçükyalı’da eski Akduman Pınarı yakınındaki tarihi harabelerin Bryas Sarayı olduğu görüşünden yola çıkmaktadırlar. Oysa Bryas sarayı üzerine bir araştırması yayımlanan ve İstanbul’un semt adlarını araştıran Prof. Semavi Eyice, Bryas’ın Maltepe’nin adı olduğu konusunda kesin bir dayanak bulunmadığı düşüncesindedir. Prof. Semavi Eyice’ye göre “İstanbul’un tarihi topografyası ile meşgul olan yazarlar Bryas mevkiini kah Maltepe’nin doğusunda kah Maltepe’de aramışlardır. Ekseri modern yazarlar da öteden beri yerleşmiş olan bu fikri kabul etmekte ve Maltepe’yi Bryas olarak teşhis etmektedirler. Fakat derhal şunu söylemek yerinde olur ki bugünkü Maltepe ancak XVI. yüzyılda burada kurulmuştur. Aynı kasabanın muhtemelen 1509 zelzelesine kadar Drakos tepesinin yamacında olduğu hatta Obrias veya Abrias denilen bu kasabanın harabelerinin 1540’a doğru Fransız nebatatçısı ve seyyahı Pierre Gylli (Gyllius) tarafından görüldüğü bilinmektedir.” (Türk Tarih Kurumu Belleten XXIII, 1959) Pelekanon adı üzerinde duran tarihçiler ise III.Andronikos ile Orhan Gazi arasındaki savaşın (1329 ya da 1330) Maltepe’de olduğu görüşündedirler. Bu konuda ilk kaynak ünlü tarihçi Hammer’dir. Osmanlı tarih yazarları Kocaeli yarımadasının fethini ayrıntılarıyla anlatmakla birlikte Pelekanon savaşından pek söz etmezler. Bu savaşa değinen tarihçilerin hemen hepsi, Hammer gibi, Pelekanon’un Maltepe’de olduğunu yazarlar. Oysa Pelekanon savaşını araştıran tarihçi VI.Mırmıroglu, çeşitli kanıtlara dayanarak Pelekanon’un Darıca ile Eskihisar arasındaki Manastır mevkiinde olduğunu öne sürmüştür. (Türk Tarih Kurumu Belleten XIII,1949)

Bu tartışmalar bir yana karşımıza çıkan gerçek Maltepe’nin yüzyıllardır Önemli bir yerleşim bölgesi olduğudur. Maltepe adına gelince…

Maltepe adı, höyük, tümülüs (yıgmatepe) gibi içinde define bulunan tepelere verilen bir addır. Hazine tepesi demektir. Kocaeli yarımadasının fethinden sonra Türklerce verilen bu adın, Dragos tepesiyle ilgili bir efsaneye dayandığı söylenir. Nitekim Dragos (Drakos:ejder) adı, bu tepede bulunan hayali bir hazine ile bu hazineyi bekleyen ejder efsanesinden kaynaklanmaktadır. Hatta bu hazinenin yarısı kız, yarısı yılan yaratıklarca korunduğu biçiminde bir efsaneden de söz edilmektedir.

Bir başka söylentiye göre ise yörede bulunan bir küp altın bu bölgenin Maltepe adıyla anılmasına yol açmıştır. Yalnız Dragos’ta değil Maltepe dolaylarında Bizanslılardan ya da daha eski zamanlardan kalma eski paraların bulunmuş olması, yakın zamanlara kadar define arayıcılarının yöredeki tepelerde kazılar yapması halk arasında bu inanışın yüzyıllarca sürdüğünün kanıtıdır. Ayrıca tarihçi Hammer, bu kıyıdaki bütün tepelere Maltepe denildiğini söylemektedir.

The post Geçmişi ve Adı appeared first on maltepe.com.tr.

1075’te İznik ve çevresini fethederek Anadolu Selçuklu Devleti’nin kuran Süleyman Şah, Bizans’taki taht karışıklıklarından da yararlanarak Boğaz’a kadar dayanmıştır. Prof.Osman Turan bu konuda şunları söyler: “Bu durum Türklerin her tarafta yayılmalarına ve henüz ele geçmemiş yerleri almalarına yardım etti. Filhakika Süleyman ‘Süvari ve piyade askerlerini Marmara ve Karadeniz sahillerine, Boğazlara kadar gönderiyor; her tarafı işgal ediyordu. Az bir gayretle denizi (boğazı) da geçebilirlerdi; onları kimse bu yerlerden atamazdı. Sahillerde (boğazda)’ki kasabalarda korkusuzca yaşadıklarını gören Bizanslılar ne yapacaklarını şaşırmışlardı.'(…) Yeni imparator Alexis birkaç gece baskını ile-Türkleri boğazdan uzaklaştırmaya girişti ise de bunu başaramadı. Fakat Bizans’ın Balkanlar’daki vaziyeti daha iyi değildi ve o tarafta İstanbul’u koruyan bir deniz müdafaası da yoktu. Böylece Anadolu’da ciddi bir iş yapamayan A.Komnenos Balkanlar’daki acil tehlikeyi bertaraf etmek maksadıyla Süleyman Şah ile anlaşmaya mecbur oldu. Bu sebeple o Selçuk sultanına mühim bir miktarda para veya vergi (kaynakta hediye) vererek Türkleri Boğazlar’dan, hudut olarak çizilen Drakon suyuna (Dragos deresi) kadar çekilmek şartıyla, 1081 yılında, bir anlaşma imzalamaya muvaffak oldu.”(Selçuklular zamanında Türkiye,s.61,1971)

The post Türklerce Fethi appeared first on maltepe.com.tr.

Tarihlerde bu bölgeyi fethedenlerin, her biri bir aşiret beyi olan, Osman Gazi’nin silah arkadaşları Akça Koca, Konur Alp ve Gazi Abdurrahman olduğu belirtilir. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Akça Koca’dan söz ederken fetihleri de şöyle özetler:

“Akça Koca, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda hizmeti görülen aşiret beylerinden olup Osman Gazi’nin silah arkadaşlarından idi; takriben 1320 senesinde İzmit ve havalisini işgale memur olmuştur. Akça Koca Sakarya mıntıkasına ve İzmit taraflarına yaptığı akınlarla buralarda bazı kaleleri elde etmiş, Ayan gölü (Sapanca gölü) tarafındaki palangayı alarak kendisine karargah yapmış ve daha sonra Ermeni pazarı ve Kandıra’yi zaptetmiş ve aşiret beylerinden Konuralp ile Aydos ve Şamandıra’yi almışlardır. Şamandıra kalesi Akça Koca’ya mülk olarak verilmiştir. İzmit ile Üsküdar arasındaki bütün Türk muvaffakiyetleri bu Akça Koca ile Gazi Abdurrahman’ın faaliyetleri sayesinde temin edilmiştir.”(Osmanlı Tarihi,c.l,s.551) Akça Koca ile Gazi Abdurrahman’ın Samandıra ve Aydos kalelerini alıp bu bölgeyi ele geçirmeleri 1327 yılına rastlamaktadır.

Bölgenin yerleşim düzeni, yöreye egemen tepelerde yapılmış kaleler çevresinde tarımla uğraşan birimlerin oluşması biçiminde geliştiği için , askeri gücü temsil eden Şamandıra ve Aydos kalelerinin tekfur adı verilen beylerinin egemenliğinin kırılmasıyla Maltepe ve yöresi de Türklerin eline geçmiş oluyordu.

Nitekim Bryas Sarayı’nın Bizans imparatoru Theophilos (829-842) zamanında yapıldığı düşünülürse, Küçükyalı-Maltepe yöresinin önemli bir yerleşim alanı olduğu açıktır. Yine Theophilos’un sarayın çevresinde bahçeler yaptırdığı, su yolları açtırdığı bilinmektedir. Bu ise tepelerden denize doğru inen düzlüklerde tarım yapıldığı göstermektedir. Şamandıra ve Aydos kaleleri alındıktan sonra da bu yerleşim düzeni sürmüştür.

Türk akıncılarının 1320’den sonra Kocaeli yarımadasını fethedişlerini anlatan Osmanlı tarihçileri, Samandıra ve Aydos kalelerinin alınışına özel olarak yer verirler. Bunun nedeni, önce de belirtildiği gibi, bu iki kalenin fethiyle İstanbul’un Anadolu yakasının Türk egemenliğine geçmesidir. Yine tarihçilerin anlattıklarından çevre köylerin, kuşkusuz en başta yerleşim merkezi Maltepe’nin güvenliğinin Türklerce sağlandığını öğrenmekteyiz.

The post Orhan Gazi Dönemi appeared first on maltepe.com.tr.

“Elhasılı bunlar gece ve gündüz kafir ile kah cenk ve kah müdara (barış) etmek oldular. Bir gün Şamandıra tekfurunuj”] oğlu ölmüş idi, Bu kafirler meyyitin (ölünün) üzerine cem olmuşlar. Gaziler dahi fırsat buldular. Kafirler hisar önündeyiken basmışlar. Tekfuru tutmuşlar. Samandıra hisarı fetholundu.

‘Tekfurunu Aydos’un hisarına iletmişler: ‘Gelin, bu tekfuru ılın, hisarınızı bize verin’ demişler. Kafirler eyitmişlerki: ‘Varın, başını kesin, etini pişirin, yiyin.’ Ahır bu tekfur eyitmiş: “Beni İstanbul’a iletin. Beni orada satun’ demiş. Orhan Gazi’ye haber gönderdiler kim ‘Bu tekfuru satalım mı? Veya öldürelim mi?’ dediler. Orhan Gazi eyitmiş: ‘Satın. Gazilere harçlık olsun’ dedi. “Gelmişler, İstanbul’a haber göndermişler. İstanbul kafirleri eyitmişler: ‘Ne adam satarız ve ne alırız’ demişler. Cem olmuş leşkerleri (askerleri) var idi. Gönderdiler. Tutuştular. Kafiri bastılar. İyi kırgın oldu. “Elhasılı Şamandıra tekfurunu İznigimid (İzmit) tekfuru satın aldı. Akça Koca geldi. Samandıra’yı hisar edindi. İstanbul tekfuru ile ve Aydos tekfuru ile’ daim cenk eder oldu. Ve her vakit Akça Koca ile gaziler at arkasından inmezler idi. Onun için ki İstanbul tekfurunun cengi eksik değil idi. Onun için ki bu Aydos hisarından Türkü sürmek isterler idi. Akça Koca etrafın Köylerini mukarrer etmiş idi (yer edinmişti) emn ü aman ile (emniyet ve asayişle). “Meğer tekfurun (Aydos) bir kızı var imiş. Bir gece Hazret-i Resulullah sallallahü aleyhi ve sellemi düşünde görmüş. Bu kız kendini bir çukurda görür bir mahbup suretli latif kişi gelir. Bunu çukurdan çıkarır. Giydiği giyeceklerini dahi çıkarır. Yabana atar. Bunun gövdesini yur (yıkar). Ve harir (İpek) giyecekler giydirir. Kız uyanır. Gördüğü düşe acaba kalır (şaşar). Ve ille bu gördüğü kişinin hayali kızın aklını alır. Gece ve gündüz hayali gözünden ve gönlünden gitmez.

“Çünkü kız bu düşü gördü, kendi kendisine eydür: ‘Benim halim ne oldu ki beni bu çukurdan çıkardı. Gayri (başka) giyecek .giydirdi. Ve hem durduğum yerden erdi (gitti). Malum oldu oldu ki benim halim bir türlü dahi dönse gerektir’dedi.
“Döner yürür idi. Daim bu hali fikredip yürür iken nagah (ansızın) Türk gelip cenk ettiler. Hisardakiler dahi cenge başladılar. Kız eydür: ‘Ben dahi varayım, cenk edeyim’der. Geldi, gördü. 0 gördüğü çukurdan çıkaran kişi bu leşkerin (askerin) ulusudur. Kız eydür: ‘Hey! bildim hal neymiş.’ “Fil hal (hemen) evlerine vardı. Rumca bir kağıt yazdı. Düş macerasını bildirdi. Ve dahi eyitti. :’Göçün. Bu hisarın üzerinden gidin. ‘Bir gece tayin etti. Ve eyitti ki: ‘İtikat ettiğiniz kişilerden birkaç kişi gönderin ben hisarı size vereyim’ dedi. Ve bu kağıdı bir taşa yapıştırdı. Cenk eder gibi oldu. 0 taşı attı. Taş geldi Gazi Rahman’ın önüne düştü. Gazi Rahman gördü, bir tas, üzerine mektup yapıştırılmış. Hemen taşı aldı. Akça Koca’ya iletti. Bir Rumca okur kişi buldular. Mektup içindeki haberi bildiler. Ve hem inandılar.

“Akça Koca eyitti: ‘Gaziler! Bu yola başını kimdir ki koya, hak yolunda bir nişan koya. Ve ben dahi hem onunla bile (birlikte) olam ‘dedi ileri geldi, Gazi Rahman eydür: ‘Buna bir hal dahi edelim. ‘ Sordular ki: ‘Nedir ?’ 0 eyitti: ‘ Oturduğumuz Hisarı oda vuralım (ateşe verelim)’ dedi. Kabul ettiler. Hemen geldiler, Samandıra’yı oda yaktılar. Kendileri göçtüler, gittiler.

“Aydos hisarının kafirleri gayet şad oldular. Tene’ümler etmeğe (Yiyip içmeye) başladılar. Kızın dahi vadesi tamam oldu. Hemen gece ile Gazi Rahman bir nice gazi ile kızın dediği yere geldi. Kız dahi intizar idi (bekliyordu). Kız Gazi Rahman’ı. gördü. Hisar bedenine ip bağladı. Aşağı sarkıttı. Gazi Rahman filhal (hemen) ipe yapıştı. Şol ankebut (örümcek) misal ipi devşirip tarfetü’1-ayn içinde (göz açıp kapayıncaya kadar) hisara çıktı. Kız ile buluştu. Hisarın kapısına vardılar. Kapıcıyı paraladılar.Kapıyı açtılar. Hazır olan gaziler koyuldular. Doğru tekfurun sarayına vardılar. Tekfur geceden ferah olup sohbet etmiş idi. Sarhoş yatar idi. Boğazın aldılar. Sabah oluncaya değin Akça Koca dahi erişti. Hisarı zaptettiler.

“Çünkü Allah fazlı ile hisar fetholundu. Tekfuru kızı ile Gazi Rahman’a verdiler. Orhan Gazi’ye gönderdiler. Gazi Rahman dahi geldi. Orhan’ı Yeni Şehir’de buldu. Haber ne ise verdi. Tekfuru ve kızını ve malını Orhan Gazi’ye teslim etti. Orhan Gazi dahi kızı Gazi Rahman’a verdi getirdiği maldan dahi hayli nesne verdi.
“Ve bu zamanda bir Karaca Rahman dahi söylenir. 0 dahi o Gazi Rahman’m neslindendir. 0 dahi İstanbul’a hayli iş edip durur. Ta onun zamanında İstanbul’da oğlancıklar aglasalar korkuturlar idi ki: ‘ Ağlama! Karaca Rahman geliyor’derler idi.

“Hey azizler! bu menakıbı ki fakir yazdım, vallahi cemisine (hepsine) ilmim erdi. Ondan yazdım. Sanmayın ki yabandan (başkasından) yazdım”

The post Aşıkpaşazade Anlatıyor appeared first on maltepe.com.tr.

İsmail Hami Danişmend, Fatih Sultan Mehmet’in 3 Mayıs 1481’de ölümünü anlatırken, 300 bin kişilik ordusunun başında 27 Nisan günü İstanbul’dan Üsküdar’a geçen padişahın Üsküdar’da hastalandığını, burada bir kaç gün kaldıktan sonra yeniden yola çıktığını ve “Üsküdar’la Gebze arasında Tekfur Çayırı ve Sultan Çayırı isimleriyle anılan Hünkar Çayırı mevkiine tekrar hastalanıp Allanma kavuş’tuğunu söyler. Danişmend’e göre “Bazı Osmanlı menbalarmda Üsküdar’la Gebze arasındaki Hünkar Çayırı’nın Maltepe’de olduğundan bahsedilmektedir.” (İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi,c,l,s,350)

Bu kaynaklardan biri Evliya Çelebi’dir. Evliya Çelebi Seyahatname adlı ünlü eserinin birinci cildinde Fatih’in Maltepe yakınlarında öldüğünü söyler. Padişahın hastalığı Üsküdar’da ortaya çıktığına ve Fatih tam iyileşmeden yola çıktığına göre daha ikinci konakta durulmuş olmalıdır. Ayrıca Tekfur Çayırı, Sultan ya da Hünkar Çayırı denilen yer de Matrakçı Nasuh’un Osmanlı ordusunun konaklarını anlattığı eseri Menazil-i Sefer-i Irakeyn’de belirttiği üzere Maltepe ile Gebze’ye eşit uzaklıkta bir yerdir. Kısacası Maltepe ile Gebze arasındaki uzaklığın tam ortasındadır. Nitekim Osmanlı dönemi XVI. yüzyıl bilginlerinden Katip Çelebi de Cihannüma adlı ünlü Coğrafya kitabında Maltepe’yi şöyle tanımlar: “Maltepe, Üsküdar’dan bir konak doğudadır. İzmit Körfezi kuzey kıyılarında Tuzla’ya kadar uzanır. Bazı kişiler adından dolayı burada gömü bulmak sevdasıyla bazı yerİerini kazmışlardır.”

Sonraki yıllarda da Maltepe askeri konak yeri olarak önemini korumuştur. II.Bayezit’ın oğlu Şehzade Ahmet, babasının çağrısı üzerine tahta çıkmak için Maltepe’ye gelmiş (Ağustos 1511), ama kendisini istemeyen yeniçerilerin İstanbul’da ayaklanması ve Üsküdar yolunun kesilmesi üzerine geri dönmek zorunda kalmıştır. Şah İsmail’e karşı İran seferine çıkan Yavuz Selim de Yeniçerilerle Üsküdar’a geçer ve 23 Nisan 1514’te Maltepe’de toplanmış bulunan ordunun komutasını alır. Bu sefere katılan Haydar Çelebi Ruzname (Günlük) adlı eserinde bu olayla ilgili şu notu düşer: “23 Nisan 1514 Pazar. Maltepe konağına.Bu konakta beylerbeyi Mustafa Paşa azledildi, yerine Bosna beyi Sinan Bey (Paşa) beylerbeyi oldu.”

Maltepe konağı üzerine en somut bilgiyi Matrakçı Nasuh’un 1537’de yazdığı Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn (İran Seferi menzillerinin Beyanı) adlı eserinde buluruz. Matrakçı bu kitabında yedi iklime ayırdığı konaklar hakkında genel bilgiler vermekle yetinmemiş, her kaynağın bir’ de minyatürünü yapmıştır. Matrakçı’nın kitabına güre 10 Haziran 1534’te Iran seferine çıkan Kanuni Sultan Süleyman Üsküdar’dan sonra 14 Haziran 1534’te Maltepe de konaklamış’tır.

Matrakçı’nm Maltepe’yi resmettiği minyatürde Maltepe’nin doğal yapısı belirgin biçimide görülür: İki derenin kestiği tepelik bir arazi.Tepeler yığmatepe niteliğindedir. Geride, ikinci derenin çıktığı tepenin üstüne dağ oturtulmuştur. (Bu, Başıbüyük tepesi olabilir.) Kanuni Sultan Süleyman’ın 1548’deki ikinci İran seferine de katılan Matrakçı Nasuh, 31 Mart 1548’de ordunun konakladığı Maltepe hakkında bu kez açıklayıcı kısa bilgiler vermektedir. Matrakçı’ya göre Maltepe konağı 12 mil uzaklıktadır. Ayrıca şu notu düşer Matrakçı: “Mezkur konağa varınca yolda köprüden geçilür. Arpanın kilesi onara alındı.

Söz konusu 12 mil, Üsküdar ile Maltepe arasındaki uzaklık olmalıdır. Geçilen köprü ise Bostancı Çamaşır deresi üzerindeki Kasaplar Çarşısı’na geçilen tarihi köprüdür. ıV.Murat’ın Bağdat seferinin anlatıldığı yazarı bilinmeyen bir Menzilname’de de Maltepe’ye ilişkin başka bilgilerle karşılaşıyoruz. Padişahın, ordusuyla konakladığı menzilleri sırasıyla kaydeden yazar 8 Mayıs 1638’de Üsküdar’dan asker-i islamla kalkılıp Bağdat’a doğru hareket edildiğini belirttikten sonra ikinci konak yeri Maltepe’den şöyle söz eder:

“Menzil-i Maltepe, der yevmü’s-sebt (cumartesi). Saat 3.Üsküdar’dan Maltepe’ye gelince üç saatlik mesafedür, sahil-i bahrde (deniz kıyısında) bir latif (hoş) mahalle (yere) nüzul olındı (konaklandı) taıykı (yolu) düzdür.” (Türk Tarih Kurumu, Belgeler, c.II, s.3-4)

Yine Osmanlılar döneminde Maltepe bir de savaşa konu olmuştur. Naima tarihinde ayrıntılı olarak anlatıldığına göre IV.Mehmet’in tahtta bulunduğu sırada bastırılan bir sipahi isyanının ardından İstanbul’da öldürülen arkadaşlarının öcünü almak isteyen Gürcü Abdünnebi adlı bir sipahi çevresine topladığı adamlarla Niğde’den İstanbul’a yürümüş, üzerine gönderilen öncü kuvvetleri bozguna uğratarak Maltepe’ye kadar gelmiştir. Sadrazamın komutasındaki yeniçerilerle Gürcü Abdünnebi’nin başıbozuk adamları Maltepe’de çarpışmış, Abdünnebi savaş sonuçlanmadan Gebze’ye çekilince isyancılar dağıtılmıştır. (Eylül 1648). Kaçmaya başaran Abdünnebi ise daha sonra Kırşehri’nde yakalanıp öldürülmüştür.

The post Maltepe 1453 Fethinden Sonra appeared first on maltepe.com.tr.

Verilen bilgilerden de anlaşılabileceği gibi o zamanki kimliğiyle Maltepe köyü havası, suyu ve tarımsal ürünleriyle Maltepe düzlüklerinde konaklayan ordunun ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir. Sözünü ettiğimiz bu Maltepe köyü, Dragos’un Kartal’a bakan yamacındaki eski Maltepe’nin 1509 depreminde yıkılmasından sonra bugünkü Feyzullah Camiinin bulunduğu yeri içine alan yörede kurulmuştu ve nüfusun çoğunluğunu Rumlar oluşturuyordu. İstanbul’u fetheden Fatih Sultan Mehmet’in azınlıklara karşı izlediği olumlu siyasetin sonraki Osmanlı padişahlarınca da sürdürülmesi sonucu Rumlar Osmanlı vatandaşı olarak güvenli bir biçimde yaşamaktaydılar. Hatta Rumların Haçlı Seferleri sırasında can ve mal güvenliğinin yok olması nedeniyle buralara gelen Türk akıncılarını coşkuyla karşıladıkları, Türk beylerini ve Orhan Gazi’yi destekledikleri de bilinmektedir.

İşte Maltepe köyünün bu egemen kimliğinin değişmesi 18.yüzyılda Kazasker Feyzullah Efendi’nin çabalarıyla gerçekleşmiştir. Bir bakıma Feyzullah Efendi Maltepe’ye yeni bir kimlik kazandırmıştır.

Damatzade adıyla da anılan Feyzullah Efendi (1699-1761), Şeyhülislam Ebu’1-Hayr Ahmet Efendi’nin oğluydu. Bir Şeyhülislam oğlu olduğu için çabuk yükselmiş, müderrisliklerde ve Galata kadılığında bulunmuştu. 1740’ta Anadolu, 1749’da da Rumeli kazaskerliğine getirilen Feyzullah Efendi 1755 ve 1757’de iki kez Şeyhülislamlığa atandı. III.Mustafa tarafından azledilince (1758) İstanbul Sütlüce’deki evinde oturmasına izin verildi. Ölümünde de Sütlüce deresinde yaptırdığı zaviyeye gömüldü. (Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislamları, s.138,1972) Feyzullah Efendi’nin Maltepe ile ilişkisi, bu yörenin arpalık olarak babasına verilmesi dolayısıyla olsa gerektir. Bugün de bölgemizin yaşlıları, eski Maltepe’nin Feyzullah Efendi’nin çiftliği olduğunu söylemektedirler. Ama Feyzullah Efendi Maltepe köyünün ya da bu yöredeki çiftliğinin gelirini alan bir kazasker olarak değil, eski Maltepe’yi yaptırdığı eserlerle şenlendiren bir kazasker olarak tarihe geçmiştir.

Feyzullah Efendi’nin ilk işi Maltepe’ye içme suyu getirtmek olmuştur. Kayışdagı menba suyunu toprak künklerle Maltepe’ye getirtmekle yetinmemiş, bugünkü Feyzullah camiinin yakınında Asmalı kahvenin önünde bulunan çeşmeyi yaptırmıştır (1728). Yine aynı yıllarda bugünkü Havuzlu Park’ın yakınında bir hamam yaptıran da odur.

The post Feyzullah Efendi appeared first on maltepe.com.tr.

Sayfiyeler Ayazma ve Başıbüyük yollarıyla Bağdat Caddesi ve hatboyu tarafeynindedir (iki yanındadır). Karye, sahil kenarında ve cenuba müteveccih (güneye dönük) olduğundan İstanbul’a nisbeten derece-i harereti (sıcaklık derecesi) farklıdır. Toprağının kuvve-i inbatiyesi (verimliliği) mükemmeldir. Vaktiyle etraf ve civarı kamilen (bütünüyle) bağlık idi. Ahalisi ekseriyetle ziraatle meşguldür. Mevcut bostanlarda sebzevat ve tarlalarda bamye domates ve hububat yetiştirilmektedir. Karyede bir camii şerif mevcut olup şeyhülislam merhum Feyzullah Efendi tarafından 1142 (1729) tarihinde bina ettirilmiştir. Merhum Kayışdagı’ndan karyeye ma-ı leziz (tatlı su) dahi isal ettirmiştir (getirtmiştir.) Muahharen (sonradan) su yolları tamir edilerek çeşmelerin adedi tezyid kılınmıştır (arttırılmıştır). İki kilise ile mükemmel bir Rum mektebi mevcuttur.

“İstanbul’umuzun en güzel mevakiinden (yerlerinden) birisini teşkil eden Adalar’ın karşısında ve en yakın bir mesafede karyemizin bulunması köyümüze ayrıca bir kıymet bahşetmektedir. Yazın Adalar’la Maltepe arasında günde beş, altı defa vapur işlemektedir. Karyede müteaddit fırınlar, bakkal dükkanları, gazinolar mevcuttur. Deniz kenarının kumlu ve sığ bulunması hasebiyle, deniz hamamlarıyla ve sıcak hamamı ve hatta suyu ile maruftur. Maltepe suyu kayıklarla daima Ada’ya nakledilmekte olduğundan Adalar’ın su ihtiyacını bertaraf kılmaktadır. Karyemiz sayfiyeleriyle birlikte takriben dört yüz hanelidir.”

Aynı broşürde köyün nüfusu toplam 2386 olarak verilmekte, İslam ve Rum nüfus ayrı ayrı anılmaktadır. Verilen sayılara göre Türklerle Rumların nüfusu birbirine yakındır. Yine broşürde “etfal-i müsliminin” (müslüman çocuklarının) mektep ihtiyacından söz edilmekte, bunun için başlatılan girişimler anlatılmaktadır.

Gerçekten de 16 Eylül 1906 tarihli bir irade-i seniye, yani padişah buyruğuyla Maltepe’de bir Rum etfal Mektebi açılmıştır. Ama müslüman nüfusunun çocuklarının okuyacağı bir okul yoktur. Feyzullah Efendi’nin yaptırdığı caminin avlusundaki iki odadan oluşan okul bir mahalle mektebi niteliğinde olup ihtiyacı karşılamaktadır. Bu durum Maltepe’deki eşrafı ve Maltepe’ye yerleşmiş devlet görevlilerini harekete geçirir. Önce Uhuvvet-i Osmaniye adlı bir cemiyet kurulur ve çalışmalara başlanır (1910). 0 sıralar miralay rütbesi taşıyan Süreyya (İlmen) Paşa’nın başvurusu üzerine padişah Abdülmecit, azadettigi cariyesi Cezbidil Kalfa’nm oturduğu, onun ölümüyle kendisine geçen ahşap evi okul yapılması için bağışlar. Yine Süreyya Paşa’nm masrafı üstlenmesiyle baytar kolagalıgından emekli Selahattin Bey gerekli onarımı yaptırır. Sonunda 1 Nisan 1328/14 Nisan 1912 padişahın isteği üzerine Şayestekadınefendi adı verilen ilkokul öğrenime açılır. Padişah Abdülmecit’in beşinci karısı olan ve 11 Şubat 1912 de ölen Şayeste hanım’ın adının verildiği bu okul, Lozan

Antlaşması gereğince Rumların Yunanistan’daki Türklerle mübadele edilmesi üzerine boşalan bitişiğindeki Rum Okulu’nun kargir binasına taşınmış, adı Maltepe Birinci ilkokul olarak değiştirilmiş, ahşap bina ise yıkılarak okul bahçesine eklenmiştir. (1949’da yeniden Şayestekadın adı verilen okulun binası bugün Pratik Kız Sanat Okulu olarak kullanılmaktadır.)

Narlı Çiftliği adıyla bilinen, bugünkü Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları Merkezi’nin bulunduğu yöreyi 1902’de satın alan Süreyyapaşa’nın da Maltepe’nin gelişmesine önemli katkıları olmuştur.

Serasker Mehmet Rıza Paşa’nın oğlu olan Süreyya Bey, Harp Akademesi’ni bitirdikten sonra Genelkurmay Başkanlığı’nda çalışmış, genç yaşta paşalığa getirilmiş, Türk Hava Kuvvetleri’nin kuruluşuna emeği geçmiştir. Süreyya Paşa’nm (1874-1955) adı başta eğitim olmak üzere sağlık, spor, musiki gibi çeşitli alanlarda ve Kadıköy’le Üsküdar’ın bayındırlık işlerinde yaptığı hizmetlerle anılır. Onun Maltepe’yle ilgili çalışmaları arasında Maltepe Maarif Encümeni Reisliği önemli bir yer tutar. Maltepe’de yukarıda sözü edilen Şayestekadm adlı ilk Türk okulundan sonra 1920’de ikinci bir ilkokulun açılmasına da öncülük etmiş, özellikle Baytar Selahattin Bey’in çalışmaları ve Maltepelilerin yardımlarıyla gerçekleştirilen yeni bir binada ikinci okul öğretime başlamıştır.

Narlı Çiftliği’ni satın alan Süreyya Paşa, modern bir çiftlik kurmak amacıyla Narlıdere üzerinde önce küçük, sonra da büyük bir bend yaptırmıştır. Büyük havuzun yapılışı da bu yıllardadır. Ayrıca Nafia Nezareti’nce Süreyya Paşa’nın girişimi sonucu Maltepe yolunun onarılarak Büyükbakkalköy’e bağlanması ve Alemdağı yolunun açılması çalışmaları başlatılmıştır. Yine Süreyya Paşa’nm hizmetleri arasında Başıbüyük’teki Hacımehmetbey camiinin onarımı ile bir okulun inşası, Maltepe’de açılan yeni sokakların kaldırımlarının yaptırılması gibi çalışmalar sayılabilir.

Süreyya Paşa, Cumhuriyet dönemininde de Süreyya plajını yaptıracaktır.

The post Maltepe 1900 – 1923 Yılları appeared first on maltepe.com.tr.

“Suadiye’den itibaren Maltepe’ye kadar birçok eski kalıntılara rastlanan yerin sıralandığına işaret edebiliriz. Nitekim yakın tarihlerde Suadiye civarında bir Bizans kilisesi (belki de manastırı) harabesi bulunduktan başka, bugünkü Bostancı’nın muhtelif yelerinde de Bizans devri hatıralarına raslamak mümkündür. (…) Bostancı’dan sonra ise Çamlık burnu ile Mezbaha arasında yine birtakım Bizans devri duvarları vardır ki, bunlardan mezbaha yakınında olan kalın bir parça deniz kıyısında hala görülmektedir. Nihayet daha ileride, yine sahilde Küçük Drakos tepesine gelmeden önemlice bir iskan yerine daha rastlanmıştır. 1949’da tesadüfen ortaya çıkan sonra yine kaybolan bu yerde birçok duvarlardan başka hayli işlenmiş parçalar ve bilhassa hayret verici derecede bol seramik bulunmuştur. Bizans devrine ait parçaların arasında daha önceki devrin seramiklerinin de rastladığı bu yerde o vakit bir de basit Bizans mezartaşı görmüştük ki, bu da o yerde Bizans devrinde oturulduğunu gösterir.” (Bryas Sarayı, TTK Belleten, c.XXTTT, 1959)

Nitekim yalnız Prof. Semavi Eyice’nin belirttiği yerlerde değil, eski Maltepe’yle bugün Maltepe bölgesinin sınırları içinde bulunan çeşitli yerlerde de geçmişte ayazma, masnastır, kilise gibi tarihsel yapıların bulunduğu bilinmektedir.

Maltepe’nin 1900-1923 yılları arasındaki durumundan söz ederken uzunca bir bölüm aktardığımız Şayestekadmefendi İlkokulu’yla ilgili broşürde anılan iki kilise bugün mevcut değildir. Bunlardan Maltepe kilisesi adıyla anılan, bölgemizin yaşlılarından, Kazım Çakır ile eski belediye başkanlarından Selami Oğuz’un verdiği bilgiye göre bugünkü Feyzullah Efendi camiinin yerinde bulunmaktaydı. Reşat Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi’nde de Maltepe kilisesinin 1925’te Bakanlar Kurulu kararıyla camiye çevrildiği ve Cumhuriyet camii adı verildiği belirtilmektedir. İkinci Dünya Savaşı sırasında yedi yıl süreyle askeri depo olarak kullanılan yapı 1947’de boşaltılıp yeniden ibadete açılmış, daha sonra yıktırılarak yerine bugünkü Feyzullah Efendi camii yaptırılmıştır. Yine Kazım Çakır ikinci kilisenin bugünkü Havuzlu Park’m orada bulunduğunu, yakınında da bir ayazma olduğunu söylemektedir. Kaynaklarda bu ayazmanın adı Aya Paraskevi olarak geçer. Anlaşıldığı kadarıyla kiliseden çok eski bir manastır binasıdır.

Eldeki bilgiler Maltepe’nin genelde bir ayazmalar bölgesi olduğunu göstermektedir. Ayazma Ortodokslarca kutsal sayılan su kaynağı demektir. Maltepe ve çevresinde menba sularının bolluğu manastırlarla birlikte bir ayazmalar zincirinin de oluşmasına yol açmıştır. Nitekim Süreyya Paşa, Narlı Çiftliği’nde inşaata başladığında ortaya çıkan bir ayazma konusunda şu bilgiyi vermektedir:

“Köşkümüzün yanı başında kayanın altından çıkan gayet iyi bir menba suyu vardır. Rumların tavsiyesi üzerine bu suyun üzerine bir ayazma yaptırttım, yani taht-ı muhafazaya aldım. Kırk sene evvel inşaata başlarken bir duvar karşıma çıktı. Bu duvarı temizlettim, önünü açtım. Bir manastır harabesi idi. Meğer burası paskalyanın kırkıncı gününe mahsus bir Analipsiz ayazması imiş, her sene Rumlar gelip burada panayır yapıyorlar ve laternalar çalıyorlar, hora tepiyorlardı beş altı yüz kişi toplanıyordu. Bir papaz da geliyordu. Akşam üzeri dağılacakları sırada Sultan Hamide dua ediyorlar ondan sonra bizim için de zito Süreyya Paşa diye bagırıyorlardı.” (Teşebbüslerim ve Reisliklerim,s.215,1949)

Aynı yörede, ilerde sözünü edeceğimiz Başıbüyük’teki Daver Baba tekkesinin yakınında ve Büyükbakkalköy’de de ayazmalar bulunmaktadır.(Büyükbakkalköy’deki kilise ve tarihsel buluntular hakkında mahalleler bölümünde bilgi verilmiştir.)

Orhantepe-Dragos’ta bulunan kalıntılar ise geçmişte burada bir manastırla ayazma’nm bulunduğunu göstermektedir. C. Germiyanoglu, Maltepe-Orhantepe üzerine yazdığı bir yazıda bu bölgede arkeolog Nezihi Fıratlı ile bir araştırma yaptıklarını belirtikten sonra şunları söyler: “Gördüğümüz en mühim şey, Orhantepe eteğinden itibaren dogu-güneye doğru uzayan düzlükte kıyıya 100 metre, tepenin zirvesinden dogu-güneye doğru kuş uçuşu bir kilometre kadar mesafede, 1:25.000 mikyaslı haritada harabe işareti ile gösterilen yerdeki enkazdır. Burası halen Tekel idaresinin barut deposu ittihaz ettiği yerin hemen yakınındadır. Bu enkaz arasında görülen taşlar ve harçlar, mühimce bir bizans eserinin mevcudiyetine, şüphe götürmez_bir surette delalet etmektedir. Bu harebeye ait olması çok muhtemel olan iki kemer altı başlığı ve birkaç sütun parçasına da deniz kıyısında harabenin biraz doğusunda ve çok yakınında bulunan gene Tekel idaresine ait bir barakanın yakınında gördük. Fakat bu parçalarda Arabesk stilini andıran bir hususiyet sezemedik.” (Akşam gazetesi 20 Nisan 1950)

Bryas Sarayı: Küçükyalı Çınar mahallesinde İş bankasının evlerinin ardındaki alanda bugün de görülebilen harabenin Satyrion manastırı olduğunu öne süren Batılı araştırmacıların görüşlerini çürüten Prof.Semavi Eyice, bu kalıntıların Bryas sarayına ait olduğu görüşündedir. Daha önce de andığımız inceleme-araştırmasında Bryas sarayı üzerine şu bilgileri verir:

“Bostancı’nın az ilerisinde bugün Küçükyalı olarak bilinen ve ancak son 10-15 yıl içinde iskan edilen mevkide, eski Bağdat caddesinin güzergahına işaret eden bir namazgah vardır. İki büyük çınarı ve kıble taşı duran eski çeşme ise son 15 yıl içinde tamamen yenilenmiş ve yakın zamana gelinceye kadar su yalağı vazifesini gören Bizans lahdinden anlaşıldığına göre, eski Bizans devşirme parçalarından yapılmış olan esas çeşme battal edilerek Akduman Pınarı adındaki yeni çeşme yapılmıştır. Namazgahın gerisinde ve az ileride Bağdat caddesinin sol tarafında adeta bir tumulus, yığma tepe gibi yükselen bir arazi çıkıntısı vardır ki, araştırmamızın esasını teşkil eden yer burasıdır.

“Caddeden bakıldığında muntazam bir tepe manzarası gösteren bu tümseğin ortası büyük bir çukur halinde olup, burası örtüsü çökmüş olan dikdörtgen biçimindeki bir sarnıçtır. (…) Bugünkü menfezin bulunduğu cephe duvarının halen görülen sarnıca inhisar etmeyip iki yanda da bu sarnıç genişliği kadar hatta daha da fazla uzanması ayrıca bu duvarın önünde ve iki uçlarda bazı duvar kalıntılarına rastlanması, binanın oldukça geniş bir sahaya yayıldığını açıkça gösterir. (…) Bina ekseri Bizans yapıları gibi taş ve tuğla dizileri halinde yapılmıştır. Kullanılan tuğlalar oldukça kalın olup, 4-5 cm. arasında değişir. Harç kalınlığı ise 5-6 cm. kadardır. (…) Batı tarafında uzanan oldukça geniş bir avlu veya bahçeyi takip eden bina, dikdörtgen biçiminde uzun bir salon ile onu takip eden ortası kubbeli ve etrafı çepeçevre dehlizli bir mekandan ibarettir. (…) Dikdörtgen biçimindeki uzun salonun iç duvarlarında görülen içi iri tuğla kırıklı pembe kalın horasan tabakası burasının bir müddet su sarnıcı olarak kullanıldığını gösterir.

“Bizans devrinde Boğaziçi’nin aksine olarak büyük bir revaç gördüğü anlaşılan Anadolu yakası varoşlarında Marmara kıyısında bir takım köşk ve sarayların sıralandıkları bilinmektedir. Bunların arasında Bryas önemli bir yer tutar. Bryas sarayının yapılışına Tiberios III (578-582) ve Maurikos (582-602) devirlerine 582 tarihine çıkaran Patria müelliflerinin ifadesinin doğru olamayacağı anlaşılmıştır. Bu tarihlerde belki Bryas mevkiinde ufak ve ehenmiyetsiz bir köşk yapılmış olması tamamen ihtimal dışı olmamakla beraber Bryas’m önem kazanması ancak IX. yüzyıldadır. Resimkıran (İkonoklast) İmparatorların sonuncusu olan ve tarihe değerli bir idareci olarak geçen Theophilos (829-842) zamanında Bryas’m birdenbire parlandığı kaynaklardan öğrenilmektedir. Theophilos Araplar ile yaptığı devamlı savaşlar arasında 832’ye doğru Bağdat’a Abbasi halifesi Me’mun (813-833) nezdine elçi olarak hocası Synkellos İoannes Grammatikos’u göndermişti. Dönüşünde İstanbul Patriği olan ve bu makamı 842’ye kadar muhafaza eden bu elçi Bizans’a”döndüğünde Bağdat sarayını o derece meth etmiştir ki, hayran kalan imparator, Abbasi saraylarının resimlerini getirterek derhal Patrikos adında ki bir şahsa , Bryas mevkiinde böyle bir saray yaptırtmıştır. Bu sarayın inşasında yakınındaki ilkçağdan kalma bir Satyr tapnağının enkazının kullanıldığının da kaynaklar tarafından haber verilmesi, bu sarayın yarım asır sonra yapılan Satyrion manastırından pek uzak bir yerde olmadığını gösterir. Theophilos’un bu sarayında Panagia yani Meryem adına büyük bir salondan başka orta sahnı Hagios Mikhael ile Azize Şehidlere ithaf edilmiş üç sahınlı bir kilise de vardı. İmparator, sarayının etrafına bahçeler yaptırmış ve civardan su yolları ile bu saraya sular getirtmişti. Kaynaklara göre ‘İstanbul’da eşsiz olan’ bu sarayda oturtmayı tercih eden Theophilos’un ölümünden sonra bu sarayın ne olduğu malum değildir. Fakat bir müddet daha kullanıldığına ihtimal verilebilir.”

Foto Galeri

[gallery columns="4" link="file" ids="186,187,188,189"]

The post Bizans dönemi yapılar appeared first on maltepe.com.tr.

XVIII. yüzyılda ise Kazasker Feyzullah Efendi, Maltepe’de yaptırdığı çeşme, hamam ve cami ile önemli bir bayındırlık hizmetini gerçekleştirmekle kalmamış, Maltepe’nin kimliğini de değiştirmiştir.

Bunun XIX. yüzyılda bir sayfiye beldesi niteliği kazanan Maltepe’de çeşitli köşklerin yapımı izlemiştir. Bugün hepsi yıkılmış ya da 1928 Maltepe yangınında yanmış bulunan Maltepe köşklerinden ikisi kısaca şöyle tanıtabilir:

Remzi Paşa Köşkü: Çiftlik caddesinde Çamdibi adıyla anılan yerdeki köşkün ilk sahibi Şeyhülislam Ahmet Esat Efendi idi. Bu Uryanizade adıyla da bilinen Şeyhülislam Ahmet Esat Efendi (1813-1889) olmalıdır. Köşkü şeyhülislamın varisi eşi iffet Hanım’dan satın alan Remzi Paşa, giriş kapısının yanına 1898 yılında bir de çeşme yaptırmıştır. Remzipaşa Köşkü Birinci Dünya Savaşı yıllarında Çanakkale’ye gönderilen subay ve erlerin sevk karagahı olarak da kulanıldı.

Fenerli Köşk: Bahçe kapısının üzerinde asılı altı köşeli fenerden dolayı bu adla anılan köşkün sahibinin Rasim Paşa olduğu, Abdüllatif Bey adlı birine devredildikten sonra borç nedeniyle Dr. Ahmet Vicdanı’ye geçtiği bilinmektedir.

Bağdat caddesi Eseryurt durağı yolundaki Köşk dış cephesini süsleyen ahşap oymalarıyla ünlüdür. Osmanlı döneminden günümüze kalabilen öteki tarihsel
yapılar ise şunlardır:

Daver Baba Tekkesi: Başıbüyük’teki Daver Baba Tekkesinin
1350-1375 yılları arasında kurulduğu bilinmektedir. Tekke,

XVIII yüzyılda burada şeyhlik postunda oturan Daver Baha’dan dolayı bu adı almıştır.

Zamanın etkisiyle bugün harap bir durumda bulunan tekke, Bağdadi yapının tipik bir örneğidir. Reşat Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi’nde verdiği bilgiye göre eğik bir zemin üzerine yapılmıştır. Tek katlıdır. Ön bölümünün bir parçası iki ahşap direğin üzerine oturtulmuştur. Soldaki kapıdan geniş bir taşlığa girilir. Burası mutfak ve yemek odası olarak yapılmıştır. Tuvalet ve gusulhanesi karşıdadır. Yerleri tahta olan aralığa bir taşlıktan, buradan da derviş odasına ve mescide geçilir. Türbe mescitte Daver Baha’nın kabri vardır. Sanduka Efkaf İdaresi’nce kaldırılmışsa da yeri durmaktadır. Mescidin mihrabı dışarıya doğru üç köşeli bir çıkıntı oluşturmaktadır. İki yanında ve sağ yan duvarda birer pencere bulunmaktadır.

Tekkenin yanında eski bir ayazma vardır. Kaynağın suyu bol ve tatlıdır. Geçmişte de Başıbüyük köyüne suyun buradan gittiği bilinmektedir. Ayrıca ayazmanın önünde küçük bir çeşme olup kitabesinde “Ve mine’1-mai külli şen’in hayy-sene İ279” yazısı okunmaktadır. Buna göre çeşme miladi 1862 yılında yaptırılmış demektir.

Daver Baba Tekkesi 1826 yılında Yeniçeri Ocağı kaldırıldığında bütün bektaşi tekkeleriyle birlikte kapatıldıysa da 1840 yılından sonra Sultan Abdülmecit döneminde nakşibendi tekkesi görünümü altında, ama yine bektaşi tekkesi olarak açıldı. Cumhuriyet döneminde tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla da bu niteliği tarihe karıştı. Bugün, bütün benzerleri gibi bir din büyüğünün yattığı kutsal türbe niteliği taşımaktadır. Beş Çeşmeler: Yalı mahallesinde bulunan Beş Çeşmeler’in 1423 yılı dolaylarında yapıldığı sanılmaktadır. Üst pervazlarla kemerlerin yapımında ve motiflerde Ceneviz üslubu egemendir. Kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.

Feyzullah Efendi Külliyesi: 1728-1729 yıllarında Maltepe’de Kazasker Feyzullah Efendi’nin yaptırdığı çeşme, hamam ve camiyi bir külliye olarak adlandırmak hiç de yanlış sayılmaz. Çünkü Feyzullah Efendi Maltepe’yi bu yapılarla şenlendirmeyi, bayındır hale getirmeyi amaçlamış, bunları Maltepe’ye vakfederek buradaki müslüman nüfusun hizmetine vermiştir.

Feyzullah Efendi Camii: Kazasker Feyzullah Efendi’nin 1729’da yaptırdığı, bugünkü Havuzlu Park’ın yakınında, fırının ilerisindeki binaların yerinde bulunan cami, ne yazık ki 1928 Maltepe yangınında yanmıştır. Yıllar sonra, eski kilisenin Vakıflar’a ait olan arsası üzerinde Hacı Ata Köseoglu ve Maltepelilerin katkılarıyla 1964’te yapılan camiye anısına hürmeten Feyzullah Efendi’nin adı verilmiştir.

Bugünkü Feyzullah Efendi camii Şişli camisinin küçültülmüş bir örneğidir. Caminin giriş kapısı ve iç duvarlarıyla

Cenab-ı kaziasker yani Feyzullah Efendi’nin Hemişe mastar-ı hayr ide zatın Hazreti Allah İdüb bu ab-ı tabı dört taraftan bi-riya icra Ki oldu subesu lutfu ile seyrab ibadullah Lebiba teşnegana böyle işrab itdi tarihin Bu vala çeşmeden ab-ı hayat iç fisebilullah Çeşmenin asmalı kahveye bakan öteki yüzündeki kitabede ise şu tarih kıt’ası bulunmaktadır:

Vaz’ıü’l-hayrat Feyzullah Efendi kim odur Kazıasker-i ibn kazıasker-i vala asil Eyleyüb bu karyeyi menzur-i çeşm-i iltifat kubbelerindeki ayet ve hadisler, Aşere-i Mübeşşere’nin, Çaryar-i Güzin’in adları Hattat Hamid tarafından yazılmıştır. Çift kanatlı giriş kapısıyla mimber de gül ve meşe ağaçları kullanılarak kakmalı bir biçimde geleneksel üsluba uygun olarak yapılmıştır. Mihrap başlığında ise Fatih camisi örnek alınmıştır.

Feyzullah Efendi Çeşmesi: İskele Meydanı’ndaki asmalı kahvenin önünde bulunan çeşmenin yapım tarihi 1728’dir. Halk arasında, çeşmenin yapımı sırasında parası tükenen Feyzullah Efendi’yle Padişah III.Ahmet arasında geçen bir öykü anlatılır. Çaresiz kalan Feyzullah Efendi, saraydan Anadolu’ya bir torba altın gönderildiğini öğrenince Maltepe’de postanın yolunu keserek çeşmeyi bitirmesi için gerekli miktarda altına el koyar. Olayı öğrenen III.Ahmet önce çok kızar, sonra da söz konusu çeşmeyi merak ederek kılık değiştirip Maltepe’ye gelir ve işçi olarak çeşme yapımında çalışmak için Feyzullah Efendi’den iş ister. Feyzullah Efendi kollarını sıvamış, çeşmeye suyu getirecek kanalda çalışmaktadır. Vakit öğleye yakın olduğundan III.Ahmet’e öğleden sonra çalışmak üzere hazırlanmasını söyler. III Ahmet ise bir an önce işe başlamakta ısrarlıdır. Bunun üzerine Feyzullah Efendi, “Şimdi yoldan gelmişsin , yorgunsun’der. “Eğer işe başlarsan yevmiyeni nasıl alacaksın? Tam gün versem benim sana hakkım geçer, yarım gün verince de senin bende hakkın kalır.” Bu sözleri duyan III.Ahmet, Feyzullah Efendi’nin hayır için çalıştığına inanır ve kendini tanıtıp postadan aldığı altını helal eder, ayrıca bir kese de altın bağışlar. Bu öykünün gerçek olup olmaması bir yana, Feyzullah Efendi’nin hayırsever kişiliğini yansıttığı görülmektedir. Feyzullah Efendi, yaptırdığı çeşmeye Kayışdagı suyunu toprak künkler döşeterek getirtmiş, bu yolla Maltepe köyünün içme suyu ihtiyacını gidermiştir. eski belediye başkanlarından Selami Oğuz’un verdiği bilgiye göre bu künkler 1950’ye kadar dayanmıştır.

Feyzullah Efendi çeşmesi iki cephelidir. Her iki cephedeki kitabe de yıpranmamıştır. Çeşmenin meydana bakan yüzündeki kitabede şu tarih kıt’ası yer almaktadır:

Kıldı atşane zülal-i berr ü ihyaen sebil Şakir-i dai sitayiş birle tarihin didi Menba-i zemzem-i mualla çeşme-sar-ı bi-adil Ayrıca her iki kitabede kıt ‘alarm altında 1141 tarihi okunmaktadır. Hicri olan bu tarihin miladı karşılığı 1728 dir. Kıt’aların birincisini söyleyen Lebib, şair Lebib Hüseyin (ölm. 1767), ikincisini söyleyen Şakir de, şair ve vakanüvis Şakir Hüseyin (ölm.1745), olabilir. Feyzullah Efendi Hamamı: Bugünkü Feyzullah camimin arkasında, sahil yoluna yakın bir yerdedir. Yapım yılı çeşmenin yapıldığı 1728 tarihini taşımaktadır. Feyzullah Efendi, Maltepe’ye getirttiği Kayışdagı suyunun hamama da bağlatmıştır. Köy hamamı niteliğindeki yapının dış görünüşü belirgin bir özellik taşımaz. Geçmişte yaygın bir ünü olduğu, Osmanlı şehzadelerinin İstanbul’dan buraya yıkanmak, eğlentiler düzenlemek için geldikleri söylenmektedir. Bugün de hamam olarak kulanılmaktadır. Hacımehmetbey Cami: Başıbüyük’te ibadete açılan camimin yapım yılı bilinmemektedir. Başbakanlık Arşivi’ndeki belgelere göre 7 Şaban 1314/11 Ocak 1897 ve 5 Rebiülevvel 1320/12 Haziran 1902 yıllarında onarım görmüş, sonra yıkılmıştır.

Yakın geçmişte Süreyya Paşa’nın bölgemizde yaptırdığı Süreyya Plajı ise yapıldığı yılların degişiyle “asri” bir plaj olarak istanbul’da benzeri bulunmayan ilk tesistir. 20 Haziran 1939’da yapımına başlanan Süreyya Plajı, araya İkinci Dünya Savaşı’nın girmesiyle ancak 8 Haziran 1946’da açılabilmiş, 80 soyunma odasıyla 200 soyunma kabini ve kalınabilecek 42 odalı moteliyle İstanbul’un gözde tesislerinden biri olmuştur. 300 metrelik kıyısı, ılık denizi ve ince kumuyla yaz aylarında yalnız çevremiz sakinlerini değil, bütün İstanbul’luları çeken Süreyya Plajı bugün Belediyece işletilmektedir.

Plajın simgesi ise kıyıdan 50 metre kadar uzaklıkta deniz içindeki kayalar üzerine yapılmış Bakireler Tapınağı’dır. Eski Yunan mitolojisinde evlenmek isteyen genç kızların Bakireler Tapınağı’nı ziyaret ettikleri ve çabuk koca buldukları efsaneden esinlenerek yapılan bu simgesel tapınak sütunlar üzerine oturtulmuş bir kubbeden ibarettir. Başıbüyük’teki eski Başıbüyük camiini de Süreyya Paşa yaptırmıştır. Camii Arap mimari tarzı özelliği göstermektedir.

Foto Galeri

[gallery link="file" size="full" columns="4" ids="174,175,176,177,178,179,180,181"]

The post Osmanlı dönemi yapılar appeared first on maltepe.com.tr.